อาหารปลอดภัย

จาก SSM Wiki

ข้ามไปที่: นำทาง, สืบค้น

แบ่งปัน

อาหารปลอดภัย

ความเป็นมา

  • อาหารปลอดภัย เป็นนโยบายของรัฐบาลที่รณรงค์ควบคู่ไปกับการออกกำลังกาย เพื่อกระตุ้นให้กับประชาชนให้ความสำคัญในการสร้างเสริมสุขภาพที่ดี โดยมุ่งเน้นการควบคุมคุณภาพและความปลอดภัยจากสารเคมี เชื้อราและเชื้อโรคต่างๆ ที่เป็นต้นเหตุความเจ็บไข้ได้ป่วยของผู้บริโภค เป็นการยกระดับคุณภาพมาตรฐานอาหารไทยให้มีความปลอดภัยด้านอาหาร โดยเฉพาะอาหารสด อาหารแปรรูป และอาหารปรุงจำหน่ายพร้อมบริโภค เพื่อให้ผู้บริโภคได้รับประทานอาหารที่ปลอดภัย มีคุณค่าทางอาหาร และป้องกันโรคที่จะเกิดขึ้นจากการบริโภคอาหารที่ไม่ถูกสุขลักษณะ อีกทั้งช่วยลด จากรายงานของกองสุขาภิบาลอาหาร กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข พบว่าอัตราการป่วยด้วยโรคท้องร่วงฉับพลัน ซึ่งแต่ละปีมีผู้ป่วยด้วยโรคนี้ปีละ 35,000 คน และจากการตรวจเบื้องต้นพบว่าอาหารที่วางจำหน่ายตามสถานที่ต่างๆ นั้นมีสารปนเปื้อน สารกันบูด ฟอร์มาลิน เชื้อรา หรือสารอื่นๆ ตกค้างอยู่ในอาหาร ซึ่งจะเป็นอันตรายต่อผู้บริโภค กรณีความไม่ปลอดภัยของอาหารที่ปรากฏให้เห็นได้ยินข่าวอยู่เสมอนั้น พบได้หลายกรณี เช่น
    • กรณีการพบวัตถุปนเปื้อน เช่น การพบ “เหาปลา” หรือ ไอโซพอด ที่มีรูปร่างหน้าตาคล้ายแมลงสาบในปลากระป๋องในซอสมะเขือเทศ การพบชิ้นส่วยอวัยวะของสัตว์แมลงในอาหาร และการพบเศษเนื้อของนิ้วมนุษย์ในแหนม เป็นต้น
    • กรณีการพบเชื้อแบคทีเรียโบทูลินัม ซึ่งมีชื่อเต็มว่า “คลอสติเดียม โบทูลินัม” (Clostridium botulinum) เชื้อนี้มีพิษร้ายแรงมาก หากผู้ป่วยได้รับการรักษาไม่ทันกาลก็อาจเสียชีวิตได้ภายใน 24 ชั่วโมง โดยปกติเชื้อแบคทีเรียดังกล่าวพบในอาหารกระป๋อง
    • กรณีนมโรงเรียนบูด ซึ่งเป็นพิษจากอาหารที่เกิดขึ้นมาแล้วหลายครั้ง ทำให้เด็กนักเรียนที่ดื่มนมเข้าไปต้องเกิดอาการท้องเสียและอาเจียน
  • ดังนั้นหลักการสำคัญของอาหารปลอดภัยจึงต้องคำนึงถึงคุณภาพของอาหารที่บริโภค อาหารที่รับประทานเข้าสู่ร่างกายจะต้องมีคุณภาพดี มีสารอาหารครบถ้วนและเพียงพอตามที่ร่างกายต้องการ ที่สำคัญก็คือจะต้องสะอาดและปราศจากสารพิษเจือปนอันจะก่อให้เกิดภัยอันตรายแก่สุขภาพ
  • นอกจากนี้ผู้บริโภคยังถูกชักนำให้เกิดความเข้าใจที่ไม่ถูกต้อง จากอิทธิพลของการโฆษณาประชาสัมพันธ์ที่สร้างภาพอันไม่เป็นจริงเกี่ยวกับอาหาร ทำให้ผู้บริโภคหลงเชื่อไปบริโภคอาหารที่ไม่มีคุณค่าทางโภชนาการ ส่งผลให้มีปัญหาด้านสุขภาพ ซึ่งหน่วยงานภาครัฐบาลยังไม่ได้ให้ความสำคัญกับการเข้าไปให้ความรู้ทางด้านสาธารณสุขที่ถูกต้องอย่างทั่วถึง การรณรงค์หรือการประชาสัมพันธ์จะเน้นหนักที่ผู้ประกอบการแปรรูปอาหารให้ทำการผลิตและควบคุมคุณภาพมาตรฐานของกระบวนการผลิต โดยมีความเข้มงวดในการตรวจสอบให้อาหารปลอดภัยสำหรับการบริโภค แต่ในสำหรับประชาชนผู้บริโภคกลับไม่ค่อยได้รับการดูแลเท่าที่ควร โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการให้ข้อมูลข่าวสารความรู้ต่างๆ ที่เป็นข้อเท็จจริงให้ผู้บริโภคได้เกิดความตระหนัก มีความรู้ความเข้าใจในเรื่องของคุณค่าที่แท้จริงของการบริโภคอาหาร และเลือกสิ่งที่มีประโยชน์ต่อร่างกายในปริมาณที่พอดี ดังนั้นการให้ความรู้ความเข้าใจกับผู้บริโภคในเรื่องวิธีการเลือกซื้อผลิตภัณฑ์อาหารที่มีความปลอดภัย และชี้ให้เห็นถึงภัยอันตรายที่จะเกิดขึ้นกับการรับประทานอาหารไม่ปลอดภัยแล้ว จะเป็นการกระตุ้นให้ทุกฝ่ายหันมาให้ความสำคัญกับระบบการผลิตอาหารปลอดภัยได้อย่างแท้จริง

แนวคิดการทำให้อาหารปลอดภัยแบบองค์รวม

  • จากแนวคิดแบบเดิมในอดีตที่มีกระบวนการพัฒนาแบบแยกส่วน คือการมองปัญหาภาพใหญ่ให้เล็กลง โดยเชื่อว่าจะทำให้ง่ายแก่ความเข้าใจและสามารถแก้ไขปัญหาได้ แต่ที่ผ่านมากิจกรรมที่มีความเกี่ยวเนื่องกัน มีความละเอียดอ่อนทับซ้อนกันระหว่างหน้าที่ความรับผิดชอบ โดยเฉพาะช่องว่างระหว่างรอยต่อจากขั้นตอนหนึ่งไปยังอีกขั้นตอนหนึ่งนั้น มักจะขาดการดูแลไม่มีการสอดประสานกิจกรรมระหว่างขั้นตอน จึงทำให้ผลการพัฒนาและการแก้ไขปัญหาขาดประสิทธิภาพและประสิทธิผล การแก้ไขปัญหาในภาพใหญ่จึงไม่ประสบความสำเร็จ แนวคิดในการพัฒนาและแก้ไขปัญหาแบบองค์รวม ซึ่งเป็นการมองปัญหาทั้งระบบในภาพที่ใหญ่ขึ้น สามารถควบคุมระบบทั้งหมดได้อย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น เพราะกิจกรรมการผลิตอาหารปลอดภัยไม่สามารถดำเนินการได้โดยอิสระในขั้นตอนใดขั้นตอนหนึ่ง ในแต่ละขั้นตอนของการผลิตมักจะมีความสัมพันธ์ที่เกี่ยวข้องและสอดประสานระหว่างกันและกัน จึงได้พัฒนายุทธศาสตร์อาหารปลอดภัยขึ้นเพื่อเป็นพิมพ์เขียวในการดำเนินกิจกรรมต่างๆ เพื่อเป็นการเพิ่มความมั่นใจในการผลิตอาหารปลอดภัยอย่างแท้จริง

ภาพ:ยุทธศาสตร์อาหารปลอดภัย.jpg


  • แนวคิดการพัฒนาระบบการจัดการห่วงโซ่อุปทาน และ Logistics อาหารปลอดภัย จึงเป็นการบูรณาการความหลากหลายของกิจกรรมการผลิตอาหารตั้งแต่เกษตรกรผู้ปลูกรายแรกถึงผู้บริโภคคนสุดท้าย ซึ่งในสภาวะความต้องการของผู้บริโภคที่มีความซับซ้อนและเคร่งครัดในเรื่องมาตรฐานความปลอดภัย ทำให้การทำความเข้าใจระหว่างผู้ผลิตในแต่ละห่วงโซ่อุปทานเกิดความคลาดเคลื่อนไม่เข้าใจตรงกัน การพัฒนาความเข้มแข็งและยั่งยืนให้กับห่วงโซ่อุปทาน จึงต้องมีการสร้างมาตรฐานในการสื่อสารและเชื่อม
    โยงข้อมูลด้านอุปสงค์ให้กับผู้ผลิตทุกห่วงโซ่อุปทาน และพัฒนาระบบสารสนเทศที่ช่วยให้การสื่อสารมีความถูกต้องแม่นยำและรวดเร็ว ดังนั้นกิจกรรมหลักในการพัฒนางานการสร้างระบบการจัดการห่วงโซ่อุปทานอาหารปลอดภัยสามารถแบ่งเป็น ๓ กิจกรรม คือ การพัฒนาคุณภาพและคุณลักษณะของผลิตภัณฑ์, การพัฒนาระบบตลาด และ การสร้างเครือข่ายห่วงโซ่อุปทานที่ยั่งยืน ดังในแผนภาพด้านขวา โดยทั้ง ๓ กิจกรรมจะเน้นไปยังอุปสงค์ของสินค้าตลอดห่วงโซ่อุปทานซึ่งอาจเรียกได้ว่าเป็นการจัดการระบบห่วงโซ่อุปสงค์ (Demand Chain) เหตุผลสำคัญสามประการที่ต้องให้ความสำคัญกับอุปสงค์ คือ
    • ประการที่หนึ่ง สินค้าที่มีอยู่เดิมนั้น คุณลักษณะและคุณภาพผลิตภัณฑ์ดูจากภายนอก ไม่สามารถเห็นความแตกต่างกับสินค้าของกลุ่มเครือข่ายที่เน้นความปลอดภัย จึงต้องมีการพัฒนาผลิตภัณฑ์เพื่อสร้างความแตกต่างของสินค้าในสายตาผู้บริโภค
    • ประการที่สอง กรณีผู้ผลิตมีการจำหน่ายสินค้าตลาดภายในประเทศ หรือตลาดที่ยังไม่เคร่งครัดในเรื่องความปลอดภัยอาหาร ผู้ผลิตในทุกห่วงโซ่อุปทานอาจจะไม่เห็นความสำคัญของการพัฒนาสินค้าให้ได้มาตรฐานความปลอดภัยอาหาร เพราะสินค้าของตนเองยังสามารถจำหน่ายได้ ประกอบกับการผลิตสินค้าที่มีคุณภาพสูงจะมีต้นทุนที่สูงขึ้นด้วย ดังนั้นจึงต้องมีสร้าง (Consumer Education) คือการให้ความรู้เรื่องอาหารปลอดภัยให้กับผู้บริโภค พร้อมกับการสร้างตราสินค้าหรือเครื่องหมายที่รับรองคุณภาพให้กับผู้บริโภคได้เลือกบริโภค
    • ประการที่สาม เนื่องจากกิจกรรมทั้งสองประการดังกล่าวข้างต้น เป็นกิจกรรมเชิงบูรณาการที่ต้องมีการประสานความร่วมมือกันผนึกกำลังจากทุกภาคส่วนทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และสถาบันวิชาการ จึงต้องมีองค์กรเป็นผู้บริหารจัดการสร้างเครือข่ายให้มีความเข้มแข็ง เพื่อเป็นองค์กร จึงต้องมีการสร้างกลไกความร่วมมือเพื่อให้การดำเนินงานเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ดังในแผนภาพ ๓-๑

แนวทางการดำเนินกิจกรรม

  • แนวทางการดำเนินงานประกอบด้วยการสร้างตัวแบบกระบวนงานพัฒนาเครือข่ายการจัดการโซ่อุปสงค์ ซึ่งประกอบด้วย ๓ กิจกรรมหลัก คือกิจกรรมการพัฒนาคุณภาพและคุณลักษณะของผลิตภัณฑ์กิจกรรม การพัฒนาระบบตลาด และการสร้างเครือข่ายห่วงโซ่อุปทานที่ยั่งยืน โดยในแต่ละกิจกรรมหลักจะประกอบด้วยกิจกรรมย่อยต่างๆ ที่จะสอดประสานกันไปใน กิจกรรมพัฒนาคุณภาพและคุณลักษณะของผลิตภัณฑ์จะมุ่งไปที่การค้นหาคุณภาพและคุณลักษณะของผลิตภัณฑ์ที่ผู้บริโภคคนสุดท้ายมีความพึงพอใจสูงสุด แล้วจึงมองย้อนกลับไปหากระบวนการผลิตที่ดีเพื่อสนองตอบความพึงพอใจนั้น ทำเช่นนี้ไปจนถึงที่ห่วงโซ่อุปทานสุดท้ายคือเกษตรกร ดังในแผนภาพที่ ๓-๒
กิจกรรมการพัฒนาระบบตลาดจะมุ่งเน้นการสื่อสารทางการตลาดสำหรับผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการพัฒนา โดยเป็นการให้ความรู้แก่ผู้บริโภคในการเลือกบริโภคอาหารที่ปลอดภัย ชี้ให้เห็นถึงอันตรายที่อาจจะเกิดขึ้น ถ้าหากอาหารที่บริโภคมีสิ่งปนเปื้อนหรือปลอมปนจากเชื้อโรคต่างๆ ทั้งนี้เพื่อสร้างอุปสงค์สินค้าของกลุ่ม พร้อมกับการจัดกิจกรรมส่งเสริมการขายและการตลาดอื่นๆ และเมื่อมีอุปสงค์ต่อสินค้าของกลุ่มที่พัฒนาขึ้นมาใหม่แล้ว ระบบสารสนเทศและการกระจายสินค้าของกลุ่มก็ต้องมีความถูกต้อง รวดเร็ว และมีต้นทุนต่ำ หลักการเก็บรักษา การขนถ่าย และการขนส่งที่ดีจะช่วยให้ผลิตภัณฑ์ยังคงคุณภาพที่ดีจากผู้ผลิตคนแรกจนถึงผู้บริโภคคนสุดท้าย บรรจุภัณฑ์ที่ดีสามารถช่วยการสื่อสารทางการตลาด การปกป้องและเก็บรักษาคงสภาพสินค้าจากผู้ผลิตคนสุดท้ายถึงผู้บริโภค สำหรับระบบสารสนเทศจะนำรหัสแท่งเข้ามาช่วยการจำแนกสินค้าและแหล่งผลิตทั้งการตรวจสอบย้อนกลับยังแหล่งผลิตและแหล่งกระจายสินค้า
  • ในการพัฒนาระบบตลาดนี้เครื่องมือหนึ่งที่สามารถช่วยให้ข้อมูลและการสื่อสารกับผู้บริโภคเกิดความเชื่อมั่นในผลิตภัณฑ์ คือ กลุ่มเครือข่ายฯ จะต้องพัฒนาตรารับรองคุณภาพมาตรฐานผลิตภัณฑ์กลุ่ม นอกเหนือจากมาตรฐานผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้อง เพื่อส่งเสริมด้านการตลาดโดยเฉพาะ ดังเช่นที่หน่วยงานหรือองค์กรอื่นได้สร้างตราเพื่อการสื่อสารกับผู้บริโภค
เครื่องมือส่วนตัว